©Huidconsult.nl      Geschreven door dermatologen                     
© Huidconsult.nl : Geschreven door dermatologen

Lymfoedeem

PDF Afdrukken E-mail
Door afvloedstoornissen van het lymfevocht kan leiden tot vochtophoping. Deze afvoedstoornissen kunnen in aanleg bestaan (primair lymfoedeem) of ontstaan ten gevolge van andere ziektes of operaties, bijvoorbeeld in de liezen of oksels (secundair lymfoedeem). Bij primair lymfoedeem ontstaan de eerste klachten vaak al op jong volwassen leeftijd (20-30 jaar). Het begint dan met vochtophoping op de voorvoet en tenen. Later breidt het uit naar de onderbenen. Bij lymfoedeem voelt de huid vast aan, er is niet gemakkelijk een putje te drukken.

 

Wat is lymfoedeem?
Lymfoedeem is een abnormale ophoping van lymfevocht in een lichaamsdeel. Het ontstaat als de lymfevaten niet in staat zijn dit vocht af te voeren. De oorzaak hiervan is een beschadiging of afwezigheid van lymfevaten en/of een te grote productie van lymfevocht. Om lymfoedeem te begrijpen is het goed te weten hoe het lymfevaatstelsel werkt.

Slagaders voeren bloed van het hart naar de weefsels en het merendeel hiervan wordt via aders weer teruggevoerd naar het hart. Een klein deel van de bloedvloeistof (serum) treedt uit de kleinste bloedvaten en komt als lymfevocht terecht in de weefsels. Het lymfevocht wordt door de lymfevaten teruggevoerd naar een grote ader vlakbij het hart. De lymfevaten passeren hierbij vele lymfeklieren. In de lymfeklieren zitten veel witte bloedcellen, die eventuele ziekteverwekkers (bacteriën, schimmels, enzovoort) kunnen opruimen.

Image
Hoe ontstaat lymfoedeem?
In principe kan lymfoedeem ontstaan door elke beschadiging van lymfevaten en lymfeklieren. Als er dan ook nog extra veel lymfevocht wordt aangemaakt, bijvoorbeeld door zware lichamelijke inspanning, door invloeden van buitenaf (bijvoorbeeld warm weer), of door een infectie, dan wordt het helemaal moeilijk om dit af te voeren. Er bestaan twee soorten lymfoedeem: primair en secundair. Het maken van dit onderscheid is belangrijk, omdat er soms verschillen zijn in het behandelplan en de toekomstverwachting.

Primair lymfoedeem
Soms kan lymfoedeem aangeboren zijn. Dit heet primair lymfoedeem. Vanaf de geboorte zijn er dan minder lymfevaten aanwezig of deze functioneren minder goed dan normaal, waardoor in de loop van het leven een zwelling kan ontstaan. Dit gebeurt meestal in de benen en soms ook in de armen. Er kan een erfelijke aanleg bestaan voor primair lymfoedeem. Daardoor kunnen in sommige families meerdere mensen last hebben van lymfoedeem.

In de eerste jaren wordt de zwelling vaak niet als lymfoedeem herkend, omdat deze dan nog wisselend aanwezig is. Toch is hier dan al wel sprake van beginnend lymfoedeem, waarbij een behandeling wenselijk is. Zonder behandeling zal de zwelling na enige jaren niet meer verdwijnen en is het oedeem permanent aanwezig.

Bij de lichte vormen ontstaat het lymfoedeem pas tussen het 18e en 35ste levensjaar. Bij uitgebreidere vormen kan dit ook vanaf jonge leeftijd aanwezig zijn.

Secundair lymfoedeem
Secundair lymfoedeem komt vaker voor dan primair lymfoedeem. Secundair lymfoedeem ontstaat door een beschadiging van de lymfevaten of lymfeklieren. Aan de armen kan dit bijvoorbeeld ontstaan na verwijdering van okselklieren bij borstkanker of een melanoom (kwaadaardige moedervlek)Lymfoedeem aan de benen kan bijvoorbeeld ontstaan na een operatie waarbij de lymfeklieren in de lies of buik zijn verwijderd, of na bestraling in die gebieden. Lymfoedeem in de benen kan ook veroorzaakt worden door trombose in één van de diepe aderen van het been, langdurig bestaande spataderen of doorgemaakte infecties (wondroos/erysipelas) Ook na een ongeval of grote operatie kan lymfoedeem ontstaan.
Wat zijn de verschijnselen?
De klachten van lymfoedeem zijn onder andere: zwelling, een vermoeid of zwaar gevoel, pijn, tintelingen, beperkingen in de beweging, beperkingen in het dagelijks functioneren, huidafwijkingen en verhoogde kans op infecties (wondroos). De huidafwijkingen bestaan aanvankelijk alleen uit een bleke verdikking en smetplekken in plooien, later kunnen wratachtige verhoorningen of zweertjes met lekkend lymfevocht ontstaan. De zwelling van de voorvoet, waardoor de huid vóór de tenen niet meer in een plooi opgetild kan worden, duidt vrijwel altijd op lymfoedeem van het been.
lymfoedeem - geplaatst.jpg  lymfoedeem -2e plaatje geplaatst.jpg
Hoe wordt de diagnose gesteld?
Bij alle vormen van zwelling aan de benen, waarbij geen duidelijke oorzaak aan het hart of de nieren aanwezig is, kan lymfoedeem worden vermoed. Bij twijfel aan de diagnose kan verwijzing plaatsvinden naar een dermatoloog. Als het voor de dermatoloog niet duidelijk is of er sprake is van lymfoedeem of van een andersoortige zwelling, kan worden besloten tot een speciale vorm van lymfescintigrafie. Daarbij wordt een radioactieve stof ingespoten tussen de tenen of de vingers en krijgt de patiënt instructies om bepaalde bewegingen uit te voeren. Omdat de stof alleen via de lymfebanen en de lymfeklieren verplaatst kan worden, kan men met een scanner nagaan of - en hoe snel - het lymfestelsel werkt en of er stoornissen zijn.
Wat is de behandeling?
Voor de behandeling van lymfoedeem zijn er diverse mogelijkheden. Belangrijk is dat er een behandelplan wordt opgesteld, waarbij de diverse behandelingen goed op elkaar zijn afgestemd. In de eerste fase van de behandeling wordt actief het vocht verdreven en wordt na iedere behandeling een strak verband aangelegd om het ontstaan van nieuw lymfoedeem te beperken. Belangrijk is dat er in de onderhoudsfase een goede controle is op de voortgang van de behandeling, zodat het verkregen resultaat wordt behouden.
Manuele lymfedrainage
Door middel van speciale handgrepen en massagetechnieken worden de lymfebanen gestimuleerd om het vocht beter af te voeren.

Ambulante compressietherapie
Hierbij wordt gebruikgemaakt van diverse soorten verbanden, die volgens speciale technieken vrij strak (dus met compressie) worden aangelegd. Ook dit bevordert de afvoer van lymfe en voorkomt nieuwe zwellingen. Ambulant betekent dat met de verbanden gewoon kan worden gelopen.
Oefentherapie
Oefentherapie is erop gericht om alle spieren te blijven gebruiken. Dat is belangrijk, want de afvoer van bloed en lymfe wordt bevorderd door spierbewegingen van armen en benen.

Pressotherapie (lymfapress)
Pressotherapie wordt vooral toegepast als het niet lukt om de zwelling weg te krijgen met compressieve verbanden. Bij pressotherapie wordt rond het been of de arm een luchtmanchet aangelegd met veel aparte kamertjes, die met tussenpozen kort achter elkaar wisselend worden opgeblazen. Hierdoor wordt vocht uit een arm of been weggemasseerd. Deze behandeling wordt gewoonlijk één tot drie keer per week toegepast, waarna het verband wordt aangelegd. Vanzelfsprekend kan dit niet uitgevoerd worden als de lymfevaten helemaal dicht zitten.

Elastische kousen
Als de zwellingen grotendeels zijn verdreven, is het dragen van een elastische kous noodzakelijk om het bereikte resultaat te behouden. Bij lymfoedeem zijn kousen met een naad (“vlakbrei”) effectiever dan rondbreikousen en voor de drukklasse geldt ‘hoe hoger (III of IV) hoe beter’. Het is belangrijk om de therapeutische elastische kous altijd te dragen vanaf het moment van opstaan tot het moment van naar bed gaan. Tijdens een eventuele middagrust hoeft de kous niet uitgetrokken te worden, maar 's nachts moet zonder kous worden geslapen. Door onregelmatig dragen van de kous kan de omvang van een arm of been toenemen, waardoor de kous niet meer past. Daardoor kunnen er opnieuw klachten en verergering van het lymfoedeem optreden. Het is altijd belangrijk om te blijven bewegen.
Enkele adviezen over elastische kousen
  • Voorkom beschadiging van de kousen door ze goed aan en uit te trekken.
  • Vermijd contact tussen de kousen en vette crèmes. Indien gewenst kan ‘s avonds de huid worden ingevet, nadat de kousen zijn uitgetrokken.
  • Volg de wasvoorschriften van de fabrikant.
  • Een kous werkt alleen goed als die een optimale pasvorm heeft. Laat de kousen bij een nieuwe verstrekking altijd opnieuw opmeten.
  • De keuze van een type therapeutische kous hangt af van de vorm van het been of de arm en van de materialen waarvan de kous is gemaakt. Bij lymfoedeem wordt om die reden altijd gebruikgemaakt van een naadkous. Naadloze kousen zijn meestal ongeschikt.
  • De levensduur van een kous is beperkt (maximaal 1 jaar). Laat altijd tijdig weer nieuwe kousen aanmeten.
Chirurgische behandeling.
Vroeger werden operaties uitgevoerd, waarbij een lymfevat aan een bloedvat werd aangesloten (“lymfeshunt”). Onderzoek heeft aangetoond dat deze techniek helaas niet werkt.

Als de zwelling vooral wordt veroorzaakt door bind- en vetweefsel kan een speciale wegsnij-operatie worden toegepast. Deze behandeling moet bij voorkeur plaatsvinden in een gespecialiseerd centrum, waar dermatologen en chirurgen nauw samenwerken en ruime ervaring op dit gebied bestaat. Wat kunt u zelf doen?

Hieronder staat een aantal aandachtspunten vermeld.

Wondjes
Ieder wondje is een open deur voor bacteriën en kan leiden tot infectie, met het risico op verslechtering van lymfoedeem. Wondjes moeten dus zoveel mogelijk voorkomen worden.
De volgende adviezen kunnen hierbij helpen:
  • draag handschoenen bij vuil huishoudelijk werk en tuinieren;
  • loop nooit op blote voeten (thuis ook niet), maar draag altijd schoeisel of badslippers;
  •  probeer insectenbeten te voorkomen, krab ze niet open;
  •  zorg voor een goede huid- en nagelverzorging;
  • vet de huid regelmatig in; dat voorkomt een ruwe, droge huid en kloofjes (kloofjes vormen een toegang voor bacteriën);
  •  behandel een schimmelinfectie aan de voeten zo snel mogelijk, want dit kan ook een toegang zijn voor bacteriën;
  • gebruik bij het ontharen een crème, in plaats van een scheermesje;
  •  wees voorzichtig met prikken, snijden en branden;
  • neem bij kneuzingen, verstuikingen of ontstekingen in het aangedane lichaamsdeel contact op met een arts;
  • als er toch een wondje is ontstaan, ontsmet dit dan met een desinfecterend middel en doe er een pleister op;
  •  laat geen bloed afnemen aan de aangedane zijde; hetzelfde geldt voor het inbrengen van een infuus, het geven van een injectie, het verrichten van een vingerprik, het meten van de bloeddruk, het uitvoeren van acupunctuur, enzovoort.

Nagelverzorging
Te lange, te korte of slecht geknipte nagels kunnen verwondingen en infecties veroorzaken. Gebruik nooit puntige scharen, kniptangen of metalen vijlen. Met deze voorwerpen kunt u wondjes veroorzaken. Knip de nagels met een schaar met een ronde punt. Knip nagels van de tenen recht, maar rond de hoeken af met een kartonnen vijl.


Overbelasting / overgewicht
Het is vaak moeilijk te bepalen wanneer er sprake is van lichamelijke overbelasting, dit kan per persoon verschillen. In het algemeen kunnen de dagelijkse werkzaamheden normaal worden uitgevoerd, maar het verdient aanbeveling om de activiteiten over de dag te spreiden. Als een arm of been na een bepaalde inspanning signalen geeft, zoals zwelling, pijn of een vermoeid gevoel, dan geeft dat aan dat de belasting teveel is geweest. De arm of het been kan dan tijdelijk iets hoger worden gelegd, bijvoorbeeld op een kussen.

Ook overgewicht zal leiden tot een verhoogde vochtproductie. Het is dan raadzaam om een diëtiste te raadplegen om de inname van calorieën op een verantwoorde wijze te verminderen. Ook kan de verbranding van calorieën toenemen door (meer) aan een sport te gaan doen, bijvoorbeeld aquajogging. De arm of het been met lymfoedeem mag dan vanzelfsprekend niet overmatig belast worden.

Infectie
Als infectieverschijnselen optreden in een arm of been met lymfoedeem (roodheid, warmte, zwelling, pijn en met name de eerste keer hoge koorts) is het wenselijk snel een arts te raadplegen. Na een eerder doorgemaakte wondroos is het raadzaam om bij reizen naar het buitenland altijd een antibioticumkuur mee te nemen. Bij een onverhoopte infectie op de vakantiebestemming kan dan meteen hiermee worden begonnen.

Wat zijn de vooruitzichten?
Omdat lymfoedeem een chronische aandoening is, zal levenslange begeleiding en controle nodig zijn. Periodiek moeten nieuwe therapeutische elastische kousen worden aangemeten.

Bij verergering van het lymfoedeem is het van groot belang dat de behandelend arts wordt geraadpleegd.

Aanvullende informatie
Op meerdere plaatsen in Nederland worden zelfmanagement cursussen georganiseerd, waar patiënten met lymfoedeem onderricht krijgen in de manier waarop zij zelf een actieve bijdrage kunnen leveren aan de behandeling.
Informatie hierover en andere betrouwbare aanvullende informatie kunt u vinden op de website van de patiëntenorganisatie het Nederlands Lymfoedeem Netwerk: www.lymfoedeem.nl



Steun het werk van het Huidfonds en word donateur!
Bezoek de website http://www.huidfonds.nl/ voor meer informatie of om u aan te melden als donateur.
Telefonisch mag ook: 030 28 23 995
                            Huidfonds logo officieel .JPG 10 10 03-200 - verkleind.jpg


Deze folder is een uitgave van de
Nederlandse Vereniging voor
Dermatologie en Venereologie

© 2010 Nederlandse Vereniging voor Dermatologie en Venereologie


Bij het samenstellen van deze informatie is grote zorgvuldigheid betracht. De Nederlandse Vereniging voor Dermatologie en Venereologie wijst desondanks iedere aansprakelijkheid af voor eventuele onjuistheden of andere tekortkomingen in de aangeboden informatie en voor de mogelijke gevolgen daarvan.
Reacties (8)Add Comment
lymfoedeem
geschreven door gerard , 09-12-2015
Door een genetische afwijking, het ouder worden en door chemokuur kan lymfevatklep-lekkage worden veroorzaakt. Lymfevloeistof kan daarbij terugstromen, waardoor de druk op het lymfesysteem toeneemt. Afvalstoffen, bacteriën en vetten worden daarbij niet meer afgevoerd en kunnen ophopen. Wat houdt lymfoedeem in en hoe leidt het tot zwelling, lymfevatontsteking of overgewicht en waarom moet men meer gaan bewegen?
Lymfoedeem: http://mens-en-gezondheid.info...kkage.html
Lymfangitis, lymfevatontsteking: http://mens-en-gezondheid.info...-huid.html
oedeem in voeten en benen
geschreven door Jac Manders-Jansen , 29-08-2011
Ik ben 64 jaar en heb sinds de puberteit last van vocht in benen en voeten .Het is een familie erfenis zo noem ik dat,omdat veel familie leden dat hebben.MijnOma aan vaders kant,mijn vader en 3 zussen van mijn vader,Mijn eigen 2 zussen en ik ook nog nichten die kan ik niet anders dan olifanten voeten en benen.Bij mij was het tijdens de menstruatie en zwanger schappen en warm weer veel erger.Dus wel bekend met vocht maar nu is het een heel ander verhaal.Heb sinds 40 jaar last van hoge bloeddruk.Sinds 4 jaar boezemfibrileren dat best heftig kan zijn dus ik loop bij een cardioloog en een internist.De bloeddruk is nu onder controle met veel medicatie.De hartritme is ook aardig onder controle met medicatie dat het hartritme laag houd.Bij de bloeddruk pillen staat ook houd het hart ritme laag en vocht vast houden.Heb al verschillende plas pillen gehad maar die deden maar ietsjes .Nu is sinds deze zomer het vocht veel erger ze zeggen de dokter zegt de kleppen zullen wel niet meer goed werken.Zonder dat ooit is nagekeken niet bij de cardioloog of internist.Mijn eigen vermoeden is al die pillen die het ritme laag houden ook het vocht niet meer goed weg kan.Want als ik ritmestoringen heb dan blijf ik plassen,de cardioloog zegt heel normmaal het hart moet harder werken.Dus als die te langzaam werkt houd vocht vast ?Wat moet ik hier mee ik weet het niet meer word van het kastje naar de muur gestuurd .De een zegt dit de ander dat ik ben het moe.Wie heeft hier duidelijk antwoord op.Heb ook het advies steun kousen te gaan dragen als het moet oke dan doe ik dat.Maar wat is de oorzaak dat de voeten en benen constant dik blijven?
lymfeoedeem aan benen en 1 arm
geschreven door Anja Rijsdijk , 09-05-2011
Mijn moeder heeft sinds een paar maanden heel dikke benen en 1 arm en heel veel pijn. Ze heeft in januari een buikoperatie gehad en toen begon het al. Nu heeft ze 4 weken geleden ook nog haar heup gebroken, ze kan nu dus heel moeilijk bewegen en zit bijna heel de dag op de stoel. Haar benen zijn ingetaped geweest en nu draagt ze elastieke kousen. Wat raadt u aan om verlichting of verbetering te krijgen. Ze is mager, altijd heel aktief geweest en 77 jaar. Vriendelijke groeten Anja Rijsdijk
abces
geschreven door Myranda , 24-09-2010
Hallo allemaal

Ik heb ong 15 jaar geleden een melanoom gehad aan mijn rechterkuit, die toen operatief is verwijderd. Ook 1 lympfeknoop is toen verwijderd voor evt uitzaaing, wat gelukkig niet aan de orde was. Maar nu heb ik sinds die tijd af en toe een abces in die lies.H uisarts wijt het aan haarzakjes, terwijl ik zeker weet dat het door de slechte afvoer van het lymfevocht komt. ik heb geen oedeem in mijn been, ook nooit gehad! Puur een abces wat optreedt als ik een wat slechtere conditie heb...

Heeft iemand hier ervaring mee?

Ik weet niet waar ik er elders mee terecht kan zonder in een medische molen terecht te komen als ik weer contact opneem......
dikke benen zwaar gevoel
geschreven door Hanifa , 27-07-2010
Graag uw advies hierin... ik heb ruim 7 a8 jaar last van zware benen en opgeblazen gevoel. Ik vind ze allebei erg storend, maar als ik moet kiezen zou ik graag meer willen weten over zware benen. Soms kan ik me benen niet meer verdragen, vaak heb ik gedacht dat mijn benen niet bij mijn lichaam horen.. zooo zwaar en pijnlijk zijn ze. Tijdens me zawngerschap heb ik spataderes opgelopen, jaren kousen gedragen... laatsste paar jaar draag ik ze niet meer.
Maar er zijn periodes geweest dat me benen (kort durend) lekker lichter voelden. Ook heb ik vaak last van droge huis/ koude benen (me lichaam voelt in het algemeen kouwelijk aan) opstipatie. Ik ben 1.52 en weeg 67 kilo en kan de laatste jaren niet meer afvallen.!!! daar wordt ik erg verdrietig van...
Ik heb het gevoel dat me huisarts me niet serieus neemt, hij luistert alleen maar.
Ik zie dit als een serieuze probleem, hoe denken jullie hierover...
Wat zou ik toch blij zijn en gelukkig als ik de juiste adviezen zou krijgen. Ik ben het echt helemaal zat!!!!!

mvg. Dank voor alle medewerking
Gezwollen benen
geschreven door Muls Marina , 17-06-2010
Graag uw advies : mijn enkels zien altijd rood en voelen soms heet aan (zonder dat ik het voel, alleen door met de hand te voelen) en soms één been wel en de andere niet. Mijn benen zwellen op MAAR HET IS NIET PIJNLIJK !!! Het is alleen maar te zien, ik voel ht niet. Mijn linker been kan soms 4 à 5 cm meer omtrek hebben dan mijn rechter.
Spreken we hier wel over een oedeem of moet ik elders zoeken. Mijn dokter raadt me aan spataderskousen te dragen. Dit helpt tegen het opzwellen maar niet tegen de roodheid en het hete aanvoelen.
Met mijn beste dank bij voorbaat.
...
geschreven door Dr. HJL van Gerwen , 06-11-2008
Deze licht vorm van secundair lymfoedeem gaat inderdaad meestal vanzelf weer over. Het lymfevocht vindt vanzelf weer nieuwe wegen voor afvoer. Dit kan eventueel bespoedigd worden door zachte massage van het gebied (manuele lymfedrainage).
...
geschreven door Steinhardt Leon , 03-11-2008
Geachte, graag jullie advies. Ik heb een drietal weken terug een zware val gedaan . Ik ben namelijk in een put gevallen en met mijn rechter been tegen de zijkant vd put geschoven.
De wonde op mijn dij is nu mooi genezen maar de wonde is gezwollen en ik heb volgens mij nu secundair lymfoedeem . De dokter heeft mij de raad gegeven daar niks aan te doen ook geen medicatie en dit zou na een viertal weken vanzelf moeten verdwijnen. Kan ik hier echt niks aan doen om dit te versnellen ?
Op voorhand bedankt voor jullie info

Uw eigen ervaring/mening? Geef uw reactie!
quote
bold
italicize
underline
strike
url
image
quote
quote
smile
wink
laugh
grin
angry
sad
shocked
cool
tongue
kiss
cry
kleiner | groter
security code


Vul bovenstaande tekens in


busy
 

Follow huidconsult on Twitter